ΤΟ ΜΗΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ - Η ΕΛΙΑ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Το μηνολόγιο της ελιάς

Στο παραδοσιακό ελληνικό εορτολόγιο λαϊκές θρησκευτικές συνήθειες που ανάγονται και σε αρχαία ελληνικά έθιμα αφορούν σε συγκεκριμένες γιορτές χριστιανικών αγίων, τη χάρη των οποίων επικαλούνται οι πιστοί σε πρακτικές όπου το δένδρο, τα κλαδία ή οι καρποί της ελιάς παίζουν ρόλο σημαντικό, συνδυάζοντας στοιχεία της ορθόδοξης πίστης και παλαιότερες δοξασίες. Οι γιορτές αυτές, καθώς και διάφορα σχετικά γνωμικά, συνδέονται στενά με τη διαδοχή των εποχών και τις γεωργικές εργασίες που πραγματοποιούνται κατά την αντίστοιχη εποχή του χρόνου.

 Ιανουάριος

Την πρωτοχρονιά, ανήμερα της γιορτής του αγίου Βασιλείου, στόλιζαν στην Προποντίδα τη βασιλόπιτα με ένα κλαδί ελιάς «για να έχουν την ευλογία και την ευκαρπία του ιερού δέντρου όλο το χρόνο». Αλλού τοποθετούσαν ένα κλωνάρι ελιάς στο εικονοστάσι λέγοντας: «Ήρθε καλοχρονιά, ας πάει κακοχρονιά». Την ίδια ημέρα στη Θράκη, τα παιδιά χτυπούσαν τις πόρτες με ένα κλαδί ελιάς που συμβόλιζε την ειρήνη και τη συμφιλίωση Θεού και ανθρώπου σε ανάμνηση του κατακλυσμού, ζητώντας από τον καθένα να δώσει ότι ήθελε. Αλλά και στους καλαντιστές της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων στην Κρήτη δώριζαν λάδι: «Κι απού το λαδοπίθαρο καμιά σταλιά λαδάκι / Κι αν είν’ και περισσότερο, βαστούμε μεις τα’ ασκάκι».

 Φεβρουάριος

Στην Κρήτη μαζεύουν ακόμη ελιές. Στις δύσκολες ημέρες του χειμώνα οι ζητιάνοι στη Μπόβα της Καλαβρίας επαιτούσαν στους δρόμους καίγοντας σε θυμιατό φύλλα της ελιάς.

 Μάρτιος

Την πρώτη του Μαρτίου στη Θράκη και αλλού παιδιά που κρατούν ομοίωμα χελιδονιού στολισμένο με φύλλα ελιάς, τραγουδούν:
Ήλθε, ήλθε χελιδόνα,/ήλθε κι άλλη μελιηδόνα….. συνεχίζοντας το αρχαίο έθιμο του χελιδονίσματος (ήλθε, ήλθε χελιδών / καλάς ώρας άγουσα…).